Bijna elke nieuwe lichtbron is tegenwoordig een led lamp. Je vindt led verlichting overal, van spots boven het aanrecht tot een leeslampje in de slaapkamer. Stap je thuis over, dan wil je weten: hoe maakt zo’n klein stukje techniek licht, hoe lang gaat het mee en waarom blijft het vrij koel?
Wat is led verlichting?
Het woord led is een afkorting van light emitting diode: een diode die licht uitstraalt. Die halfgeleider is maar een paar millimeter groot. Stuur je er elektrische stroom door, dan geeft hij zichtbaar licht zonder gloeidraad of gassen.
Wat betekent led technologie in de praktijk?
In de praktijk betekent led verlichting: veel licht voor weinig energie. De meeste lampen in huis zijn tegenwoordig led. Led wordt ook toegepast in straatverlichting, de verlichting in kantoren en de achterlichten van een auto. De eerste generatie leds werd lang geleden uitgevonden en gaf alleen zwak rood licht. Door de ontwikkeling van een blauwe led kon je er later wit licht van maken.
Wat is een led lamp precies?
Een led lamp bestaat uit een paar onderdelen: meerdere leds op een printplaat, een led driver die de spanning regelt en een behuizing die de warmte kwijt kan.
Hoe werkt een led lamp?
Het principe: een led chip heeft twee lagen halfgeleidermateriaal. De n-laag heeft een overschot aan vrije elektronen, de p-laag aan gaten. Zet je spanning op die lagen, dan vullen ze die gaten en komt er energie vrij in de vorm van fotonen. Zo wordt licht geproduceerd. Zoals elke diode laat een light emitting diode de stroom maar in één richting door.
De kleur hangt af van de golflengte, en die van de gebruikte materialen. Verschillende materialen produceren een andere kleur, zoals groen of oranje.
Hoe werkt led verlichting met wit licht?
Daarvoor krijgt een led die blauw straalt een laagje fosfor. Het fosfor maakt van een deel van het blauwe licht geel; samen zie je dat als wit.
Een led werkt niet rechtstreeks op 230 volt wisselstroom. Dat is geen hoogspanning, maar voor de chip is het te veel. De driver maakt er laagspanning van met een stabiele gelijkstroom. Zonder deze voeding werkt een led lamp niet. Die elektronica is gevoelig voor hitte; de werking ervan bepaalt of de lamp jaren kan meegaan.
Hoe lang gaat een led lamp mee?
Een goede led lamp haalt 15.000 tot 25.000 branduren. Ingebouwde leds met goede koeling halen tot 50.000 branduren. Een rekenvoorbeeld: brandt een led lamp gemiddeld 2,5 uur per dag, dan gaat hij met 15.000 branduren ruim 15 jaar mee.
Fabrikanten geven de levensduur als L70: het aantal branduren waarna een gemiddelde led lamp nog 70 procent van de lichtopbrengst geeft. In de praktijk gaat een gemiddelde led lamp mee tot hij zwakker wordt.
Hoe lang gaan led lampen mee vergeleken met oude lampen?
Het verschil is groot. Een gloeilamp haalt zo’n 1.000 branduren, een halogeenlamp 2.000 tot 4.000 en een spaarlamp 6.000 tot 10.000. In die 15 jaar vervang je een gloeilamp zo’n 14 keer; ingebouwde exemplaren houden het tot 50 keer zo lang vol. Een led lamp gaat ook een stuk langer mee dan een spaarlamp met kwik en gassen. Een halogeenlamp werkt ook met een gloeidraad, en traditionele lampen zoals halogeenlampen branden op een dag door. Lees bij halogeen vervangen door led hoe je overstapt.
Levensduur led verlichting: wat bepaalt het?
Het aantal uren hangt af van de kwaliteit van de led chip en de voeding. Een hoge temperatuur verkort de levensduur. Led verlichting met goede ventilatie gaat dus een stuk langer mee. In een open kap gaat een led langer mee, omdat de warmte kwijt kan. Het aantal keren schakelen maakt nauwelijks uit. Zo kan een led lamp met een lange levensduur lang meegaan. Een versleten voeding geeft ook wel een led-lamp die knippert.
Warmte en rendement: worden led lampen warm?
Een led lamp wordt warm, maar veel minder dan een gloeilamp of halogeen. In een gloeilamp wordt de gloeidraad zo heet dat hij gaat gloeien. Maar een paar procent van de elektriciteit wordt daarbij omgezet in licht. Bij een halfgeleider wordt veel meer van de energie omgezet, en dus is led veel efficiënter.
Toch produceert ook een led warmte, vooral in de elektronica aan de binnenkant. Daarom hebben veel led lampen koelribben aan de buitenkant, van aluminium of plastic. De voet van de lamp kan zo’n 50 tot 70 graden worden. In een dichte kap dreigt dan oververhitting. Ventilatie kan de levensduur dus verlengen.
De efficiëntie van nieuwe led lampen ligt rond de 100 lm/W, en ze worden nog efficiënter. Een oud wattage omrekenen doe je met de tabel bij watt omrekenen naar lumen.
Lichtkleur, dimmen en slimme led lampen
Led verlichting is er in verschillende kleuren wit; de kleurtemperatuur meet je in kelvin. Warmwit rond 2700 kelvin geeft sfeerverlichting in de huiskamer, koelwit vanaf 4000 kelvin is fris in een ruimte als de keuken en 6500 kelvin lijkt op zonlicht. Met CRI 90 of hoger ogen kleuren natuurlijk.
Niet elke led lamp is dimbaar. Dimbare verlichting vraagt een geschikte dimmer. Lampen met dim to warm gaan bij lager zetten naar 2200 kelvin, net als een traditionele gloeilamp.
Slimme exemplaren kun je bedienen met een app, een afstandsbediening of een smart speaker. Ze produceren elke tint wit, je regelt de intensiteit en ze schakelen zelf op een vaste tijd. Led strips achter de tv geven een zachte gloed in de ruimte.
Ingebouwde led verlichting of een losse led lamp?
Bij verlichting met ingebouwde led zit de lichtbron vast in het armatuur. Dat zie je bij platte plafondlampen, inbouwspots in het plafond en veel tafellampen. Als de voeding kapot gaat, moet je de hele lamp vervangen.
Een losse led lamp draai je in een fitting. Bij een grote fitting (E27) of een kleine fitting (E14) kies je zelf de vorm: een peertje, een kaars of een bol. Vervanging is dan simpel. Steeklampjes van het type G4 of G9 hebben twee pootjes.
Led spots hebben een reflector, waardoor het licht in één richting wordt uitgestraald; de GU5.3-variant is gemaakt voor 12 V-toepassingen. Voor bijna alle toepassingen is er een led lamp, en led wordt toegepast van apparaten tot grote hallen. Voor een tl lamp in de garage bestaan led tl buizen. Signaallampjes zijn low powered led’s van een paar milliwatt. Zoek je dunne draadjes in helder glas, kies dan een filament lamp. Zo’n filament past in elk interieur.
Hoeveel watt gebruikt een led lamp?
Bij led kijk je naar lumen, niet naar W. Lumen zegt iets over de hoeveelheid licht en de lichtsterkte, W over de energie die de verlichting gebruikt. Een led lamp van 7 tot 8 W geeft ongeveer 800 lm, net zoveel als een gloeilamp van 60 W. Om een woonkamer van 20 m² te verlichten, reken je op 2.000 tot 3.000 lm. Hoeveel licht nodig is per ruimte, lees je bij lumen.
Energieverbruik en besparing
Staat de verlichting dagelijks 5 uur aan, dan gebruikt een gloeilamp van 60 W zo’n 109,5 kWh per jaar. Een iets fellere led lamp van 10 W gebruikt maar 18,3 kWh. Dat is zo’n 85 procent minder: over 15 jaar ruim 1.300 kWh per lichtpunt. Andere omrekeningen staan bij lumen naar watt.
Led lampen zorgen zo voor een flinke energiebesparing, en minder stroomverbruik geeft lagere energiekosten. Door de lange levensduur gooi je ook minder weg; goed voor het milieu en de duurzaamheid.
De voordelen op een rij: weinig elektriciteit, direct licht en een lange levensduur, handig op een hoge trap en andere plekken waar je lastig bij kunt. Goedkope led lampen kunnen minder lang meegaan, dus let op de kwaliteit. Zo is led energiezuiniger dan elke vorm van traditionele verlichting.
Veelgestelde vragen
Hoeveel watt heeft een ledlamp nodig?
Voor 470 lm, het niveau van 40 W, volstaat een led lamp van 4 tot 5 W. Voor een gloeilamp van 100 W neem je ongeveer 13 tot 15 W led.
Waarom wordt een ledlamp warm?
In een lamp wordt lang niet alle elektriciteit licht; de voeding en de printplaat produceren ook warmte. Die warmte gaat via de voet en de koelribben weg.
Kan ledverlichting in brand vliegen?
De kans is laag: een led lamp wordt veel minder heet dan halogeen. Problemen ontstaan vooral bij goedkope drivers zonder keurmerk of slecht aangesloten led verlichting. Twijfel je over de aansluiting, zet dan de stroom eraf in de meterkast en vraag een erkend installateur.
Wat zijn de nadelen van ledverlichting?
Een led lamp is duurder in aanschaf dan een halogeenlamp, al verdien je dat terug op stroom. Niet elke lamp past bij een oude dimmer; dan flikkert of zoemt hij. Bij ingebouwde led verlichting kun je de lichtbron vaak niet los wisselen.
Waarom gaan ledlampen soms snel stuk?
Meestal is het hitte: in verlichting met een dichte kap raakt de voeding oververhit. Ook spanningspieken en een goedkope, gevoelige voeding verkorten de levensduur. Vaak schakelen schaadt zo’n lamp nauwelijks. Een goede led lamp hoort bij normaal gebruik zo’n 15 jaar mee te gaan.
Hoe zie je of een lamp een ledlamp is?
Op de verpakking staat LED, kort voor light emitting diode, met een laag vermogen in W en een hoog aantal lm. In een heldere lamp zie je gele vlakjes of staafjes in plaats van een draadje. Het verschil merk je bij aanzetten: een led is meteen op volle sterkte.




